শেহতীয়া খবৰ
অসমৰ আৰু এজনৰ দেহত কোৰোনা, ২৪ জনলৈ বৃদ্ধি আক্ৰান্তৰ সংখ্যা  •  নিজামুদ্দিনলৈ নোযোৱাকৈ অসমৰ কাৰ দেহত ওলাল কোৰোনা ভাইৰাছ  •  নিজামুদ্দিনলৈ নোযোৱাকৈ অসমৰ কাৰ দেহত ওলাল কোৰোনা ভাইৰাছ  •  গুৱাহাটীবাসী সাৱধান, স্পেনিছ গাৰ্ডেন পালেহি কোৰোনা ভাইৰাছ...  •  গুৱাহাটীবাসী সাৱধান, স্পেনিছ গাৰ্ডেন পালেহি কোৰোনা ভাইৰাছ...  •  নিজামুদ্দিনলৈ নোযোৱা গুৱাহাটীৰ এজন বিশিষ্ট ব্যৱসায়ী আক্ৰান্ত হৈছে COVID-19ত...  •  নিজামুদ্দিনলৈ নোযোৱা গুৱাহাটীৰ এজন বিশিষ্ট ব্যৱসায়ী আক্ৰান্ত হৈছে COVID-19ত...  •  COVID-19ত আক্ৰান্ত হৈ ৮৬ জনৰ মৃত্যু ভাৰতত, পঢ়ক বিশ্বৰ ক’ত কিমান আক্ৰান্ত কোৰোনা ভাইৰাছ...  •  COVID-19ত আক্ৰান্ত হৈ ৮৬ জনৰ মৃত্যু ভাৰতত, পঢ়ক বিশ্বৰ ক’ত কিমান আক্ৰান্ত কোৰোনা ভাইৰাছ...  •  ভাইৰেল অশ্লীল ফটো! যুৱতীয়ে কৰিলে আত্মহত্যা

ক্ৰিকেটৰ সেই মানুহ দুজন…

1,162

● পংকজ শৰ্মা

ক্ৰিকেট খেলত তেৱেঁই আচলতে ভগৱান। তেওঁৰ আঙুলিৰ ইছাৰাত নামি দামী খেলুৱৈৰ ভাগ্য নিৰ্ণয় হয়। কিছু দিনৰ আগলৈকে তেওঁ যি কয়, সেয়াই আছিল শেষ সিদ্ধান্ত। তেওঁৰো কেতিয়াবা ভুল হৈ যায়। ধৰিব নোৱাৰে বলাৰে, আপীল কৰাৰ দৰেই বিপক্ষ খেলুৱৈজন আউট নে নটআউট।

সলনি হৈছে বহু পদ্ধতি। থাৰ্ড আম্পায়াৰ, ডিআৰএছ বহু সংযোজন ঘটিল। কিন্তু সিদ্ধান্ত আহে তেওঁৰ জৰিয়তে। খেল পথাৰত এদিনীয়াৰ দিনটো, টেষ্ট মেছত ৫ দিন থিয় হৈ এখন খেল পৰিচালনা কৰাটো মুখৰ কথা নহয়।

সুক্ষ্ম ভাৱে তেওঁ প্ৰত্যেকটো দিশেই চাব লগা হয়। সমালোচনাৰ উৰ্ধ্বত নহয় এই আম্পায়াৰসকলো। কিন্তু ভুল কৰো বুলি তেওঁলোকে নকৰে। হৈ যায় কেতিয়াবা এনে ভুল। কোটি কোটি ক্ৰিকেট প্ৰেমীৰ হৃদয়ত যাৰ বাবে সৃষ্টি হয় প্ৰচণ্ড ক্ষোভ।

Image result for claire polosak
মহিলা আম্পায়াৰ ক্লেইৰী পোলোচাক

ইংলেণ্ডত অনুষ্ঠিত বিশ্বকাপ ক্ৰিকেটৰ ছেমি ফাইনেল খেলখনত নিউজিলেণ্ডৰ হাতত পৰাস্ত হয় ভাৰত। ৰোমাঞ্চকৰ খেলখনৰ অন্তিম মুহূৰ্তত মহেন্দ্ৰ ধোনীয়ে জয়ৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৰান সংগ্ৰহৰ আপ্ৰাণ চেষ্টা চলালেও অৱশেষত ধোনী ৰান আউট হৈ পেভিলিয়নলৈ উভতাৰ লগে লগে যেন নিশ্চিত হৈ পৰিল ভাৰতীয় দলটোৰ পৰাজয়। মহেন্দ্ৰ সিং ধোনীৰ ৰান আউট আম্পায়াৰৰ ভুল সিদ্ধান্তৰ বাবেই হোৱা বুলি এতিয়া ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলটোৰ সমৰ্থকসকলে দাবী কৰিছে। প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যক্ত কৰিছে খেলুৱৈ সকলেও। বেছি ভাগৰ মতে, ধোনী যিটো বলত আউট হৈছিল, সেইটো আছিল এটা ডেড বল।

খেল যিয়েই নহওক কিয়, আম্পায়াৰৰ ভুলৰ বাবে এজন খেলুৱৈ পেভিলিয়নমুখী হ’বলগাটো মানি ল’বলৈ কঠিন। কিন্তু এখন খেলত আম্পায়াৰৰ সিদ্ধান্তই শিলৰ ৰেখা। আম্পায়াৰে যি সিদ্ধান্ত প্ৰদান কৰে, সেয়া মানি ল’বলৈ ক্ৰিজত থকা খেলুৱৈসকল বাধ্য। ধোনীৰ ৰান আউটৰ সিদ্ধান্ত আছিল থাৰ্ড আম্পায়াৰৰ। থাৰ্ড আম্পায়াৰে ভিডিঅ’ ৰিপ্লে’ কৰি নিশ্চিত কৰিলে- ধোনী আউট।

Image result for dhoni run out in 2019 world cup
বিশ্বকাপৰ ছেমি ফাইনেলত এনেকৈয়ে পেভিলিয়নমুখী হৈছিল ধোনী

কিন্তু ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ সমৰ্থকসকলে দাবী কৰা মতে, ধোনীক যি সময়ত বল কৰা হৈছিল, সেই সময়ত খেলৰ নিয়ম বহিৰ্ভূতভাৱে চাৰ্কলৰ বাহিৰত ৰখা হৈছিল ৬ জনকৈ খেলুৱৈক। চাৰ্কলৰ ভিতৰত আছিল মাত্ৰ ৩জন খেলুৱৈ। কিন্তু ক্ৰিকেটৰ নিয়ম অনুসৰি চাৰ্কলৰ ভিতৰত কমেও ৪ জন আৰু বাহিৰত ৫ জন খেলুৱৈহে থাকিব লাগে। তেনে পৰিস্থিতিত ধোনীয়ে যিটো বলত ৰান ল’বলৈ গৈ আউট হৈছিল, সেই বলটো আম্পায়াৰে ডেড বল বা ন বল বুলি ঘোষণা কৰিব পাৰিলেহেঁতেনে বুলি প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হৈছে। কিন্তু সেই সময়ত আম্পায়াৰৰ চৰম সিদ্ধান্তই ধোনীক পেভিলিয়নলৈ উভতি আহিবলৈ বাধ্য কৰালে।

Image result for old cricket umpire
তাহানিও একেই আছিল আম্পায়াৰৰ দায়িত্ব…

এখন খেলত আম্পায়াৰৰ গুৰুত্ব অতি বেছি। খেলখন নিয়াৰিকৈ পৰিচালনা কৰাৰ লগতে খেল চলি থকা সময়ৰ সকলোবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্তই গ্ৰহণ কৰে আম্পায়াৰে। প্ৰাচীন ফৰাচী শব্দ ননপাৰ (nonper)ৰ পৰাই এই আম্পায়াৰ শব্দৰ উৎপত্তি বুলি কোৱা হয়। ননপাৰ  অৰ্থাৎ নট-পাৰ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে দুজন ব্যক্তিৰ মাজৰ বিবাদ নিষ্পত্তিৰ বাবে মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে আবেদন জনোৱা।

এই শব্দটোকে পৰৱৰ্তী ১৩৫০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ সময়ত নওমপাৰ (noumper) হিচাপে উচ্চাৰণ কৰা হয়। ইয়াৰ পৰৱ্তী সময়ত শব্দটোৰ উচ্চাৰণ কৰা হয় অউমপেয়াৰ (owmpere) বুলি। ১৪৪০ শতিকাৰ সময়ৰ পৰা পুনৰ এই শব্দৰটোৰ উচ্চাৰণ আৰু লিখনত পৰিবৰ্তন ঘটে। প্ৰথমে নোউনপিয়াৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো অউমপাৰ ধৰণে লিখা হয়। লাহে লাহে ১৬শ শতিকাত ক্ৰিকেটৰ আবিৰ্ভাব আৰু ১৮ শ শতিকাত ক্ৰিকেটৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু বিস্তাৰৰ সময়ত এই শব্দটো আম্পায়াৰ হিচাপে উচ্চাৰিত হয়।

Related image
১৯৫৫ চনত ৱেষ্ট হাৰ্ম খেলপথাৰত অনুষ্ঠিত ক্ৰিকেটৰ এক দৃশ্য

ক্ৰিকেটৰ পৰম্পৰা অনুসৰি এখন খেলত দুজন আম্পায়াৰ আছিল। এজন ষ্টাম্পৰ কাষত বলাৰ ইণ্ড ফালে আৰু আনজন স্ক’ৱেল লেগৰ দিশত। কিন্তু এই দুই আম্পায়াৰৰ উপস্থিতিয়েও খেলখন সম্পূৰ্ণ শুদ্ধৰূপত পৰিচালনা কৰাত কেতিয়বা অসুবিধাৰ সৃষ্টি হৈছিল। কিয়নো আম্পায়াৰৰ স্বাক্ষুস দৃষ্টিৰে খেল এখনৰ সকলো শুদ্ধ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে। তেনে পৰিস্থিতিত আধুনিক ক্ৰিকেটত সংযোজন ঘটে থাৰ্ড আম্পায়াৰৰ। এই থাৰ্ড আম্পায়াৰসকলে ভিডিঅ’ ৰিপ্লে’ৰ সহায়ত কোনো এক জটিল পৰিস্থিতিৰ আম্পায়াৰৰ সিদ্ধান্ত প্ৰদান কৰে। ক্ৰিকেটত থাৰ্ড আম্পায়াৰৰ লগতে পৰৱৰ্তী সময়ত ফ’ৰ্থ আম্পায়াৰৰো সংযোজন ঘটে। ফ’ৰ্থ আম্পায়াৰসকলে বলৰ গতিবেগ, বলৰ সংখ্যাৰ ওপৰত গুৰুত্ব প্ৰদান কৰে।

১৬ শতিকাত দক্ষিণ-পূব ইংলেণ্ডত আৰম্ভ হোৱা ক্ৰিকেট ১৭শ শতিকাত ইংলেণ্ডৰ ৰাষ্ট্ৰীয় খেল হিচাপে পৰিগণিত হয়। ১৮শ শতিকাত এই খেলবিধ সমগ্ৰ বিশ্বতে খ্যাতি লাভ কৰে। ফুটবলৰ পিছতে বিশ্বৰ দ্বিতীয় জনপ্ৰিয় খেল হিচাপে পৰিগণিত হোৱা ক্ৰিকেটৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খেল পৰিচালনাৰ বাবে গঠন হয় ইন্টাৰনেশ্যনেল ক্ৰিকেট কাউন্সিল চমুকৈ আইচিচি।

Image result for icc
আচিচিৰ তত্বাৱধানতে অনুষ্ঠিত হয় ক্ৰিকেট বিশ্বকাপো…

এই আইচিচিয়েই পৰৱৰ্তী সময়ত খেল পৰিচালৰ বাবে আম্পায়াৰৰ বাচনি কৰে। আইচিচিয়ে আম্পায়াৰৰ ৩টা পেনেল গঠন কৰি খেল সুপৰিচালিত কৰাৰ বাবে ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে। এলাইট পেনেল অব আম্পায়াৰ, ইন্টাৰনেশ্যনেল পেনেল অৱ আম্পায়াৰ আৰু ডেভলপমেন্ট পেনেল অৱ আইচিচি আম্পায়াৰ পেনেল গঠন কৰে আইচিচিয়ে।

খেলপথাৰত বলাৰে প্ৰদান কৰা বলৰ গণনাৰ দায়িত্ব ন্যস্ত থাকে আম্পায়াৰৰ ওচৰত। তদুপৰি খেলপথাৰত আন কেতবোৰ বিষয়ৰ ইংগিত প্ৰদান কৰিব লাগে আম্পায়াৰে।  আউট, ফ’ৰ, চিক্স, ৱাইড বল, ন বল, লেগ বাই, ফ্ৰী হিট, ডেড বল, বাই, চৰ্ট ৰানৰ ইংগিত খেলপথাৰৰ পৰাই প্ৰদান কৰে আম্পায়াৰে।

Image result for umpire signals
খেলপথাৰত আম্পায়াৰৰ ইংগিতবোৰ…

খেলপথাৰত আম্পায়াৰিং কৰা প্ৰতিজন আম্পায়াৰৰে আছে এক নিজস্ব শৈলী। তেনে এগৰাকী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আম্পায়াৰ হৈছে বিল্লী বউডেন। এসময়ত নিউজিলেণ্ডৰ হৈ খেলা বিল্লী বাউডেনে আম্পায়ৰৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰাৰ পৰাই ক্ৰিকেট অনুৰাগীৰ মাজত এক জনপ্ৰিয় নাম হৈ পৰিছিল। কাৰণ হৈছে তেওঁৰ নাটকীয় ভংগীমাৰ ইংগিত শৈলী।

খেল এখন চলি থকাৰ সময়ত বেটছমেনে যেতিয়া ছিক্স বা ফ’ৰৰে বলটো বাউণ্ডাৰীৰ বাহিৰলৈ ঠেলি পঠিওৱাত সক্ষম হয়, তেতিয়া স্বাভাৱিকতেই দলটোৰ সমৰ্থসকলৰ মাজত আনন্দৰ বন্যা নামে। সেই সময়ত দৰ্শকৰ হৰ্ষোল্লাসেৰে ভৰি পৰে ষ্টেডিয়াম। তাতে যদি আম্পায়াৰগৰাকীয়ে প্ৰদান কৰা সেই ছিক্স বা ফ’ৰৰ ইংগিতটো নাটকীয় হয়, তেন্তে দৰ্শকৰো মনোৰঞ্জন বৃদ্ধি পায়।

Related image
নাটকীয় শৈলীৰে ক্ৰিজত আম্পায়াৰ বিল্লী বউডেন

ক্ৰিকেটৰ দৰে এক গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণ খেলত নিজস্ব নাটকীয় শৈলীৰে দৰ্শকক মনোৰঞ্জন দিবলৈ সক্ষম হৈছিল বিল্লী বউডেন নামৰ আম্পায়াৰগৰাকীয়ে। ১৯৯৫ চনত ক্ৰিকেটৰ পৰা অৱসৰ লৈ আম্পায়াৰিং আৰম্ভ কৰা বিল্লী বউডেনে ২০১৬ চনলৈকে ২০০ খন এদিনীয়া পৰিচালনা কৰি ক্ৰিকেট অনুৰাগীৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল।

Image result for billy bowden umpire
আম্পায়াৰিঙৰ মুহূৰ্তত বিল্লী বউডেন

আম্পায়াৰৰ ইতিহাসতো বহু কেইজনে গঢ়িছে অভিলেখ। টেষ্ট ক্ৰিকেটত সৰ্বাধিক মেছত আম্পায়াৰিং কৰি অভিলেখ কৰিছে ষ্টিভ বাকন’ৰে। ১৯৮৯ চনত তেওঁ আম্পায়াৰিঙৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰি ২০০৯ চনলৈ মুঠ ১২৮ খন এদিনিয়াত আম্পায়াৰিং কৰিছিল বাকন’ৰে। তাৰ পিছতে পাকিস্তানৰ আম্পায়াৰ আলিম দাৰে ২০০৩ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈ ১২৫ খনকৈ টেষ্ট ক্ৰিকেট মেছত আম্পায়াৰিং কৰিছে।

দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰাক্তন আম্পায়াৰ ৰুদি কোৱেৰ্টজেনৰ নামত আছে সৰ্বাধিক এদিনীয়া ক্ৰিকেটত আম্পায়াৰিং কৰাৰ অভিলেখ। ১৯৯২ চনত আম্পায়াৰ হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰা ৰুদি কোৱেৰ্টজেনে ২০১০ চনত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰিছিল। সেই মুহূৰ্তলৈ তেও ২০৯ খন এদিনীয়াত আম্পায়াৰিং কৰিছিল।

Image result for Rudi Koertzen
খেলৰ মুহূৰ্তত আম্পায়াৰ ৰুদি কোৱেৰ্টজেন

ক্ৰিকেট ইতিহাসত আম্পায়াৰ প্ৰায়ে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হ’ব লগা হয়। বিশেষকৈ ক্ৰিজত আম্পায়াৰে প্ৰদান কৰা এক ভুল সিদ্ধান্তই এজন ক্ৰিকেটাৰৰ কেৰিয়াৰ ধ্বংস কৰি পেলাবও পাৰে। আম্পায়াৰে এনে ভুল সিদ্ধান্ত বহুবাৰ প্ৰদান কৰাৰ নজিৰ আছে। ২০১৯ৰ বিশ্বকাপতো ছেমি ফাইনেলৰ দৰে এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ মেছত অৱতীৰ্ণ হোৱা ভাৰতৰ অন্তিম সময়ত এম এছ ধোনীৰ ৰান আউটটো আম্পায়াৰৰ ভুল সিদ্ধান্তৰ বাবেই অৱশেষত নিউজিলেণ্ডৰ হাতত ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলটো পৰাস্ত হোৱা বুলি চৰ্চা চলিছে।

আম্পায়াৰৰ ভুল সিদ্ধান্তৰ প্ৰত্যাহ্বানসূচক ভাৱেই আধুনিক ক্ৰিকেটত ব্যৱস্থা কৰা হৈছে ডিচিছন ৰিভিউ চিষ্টেম অৰ্থাৎ ডি আৰ এছৰ। এই চিষ্টেমৰ দ্বাৰা আম্পায়াৰৰ সিদ্ধান্তৰ প্ৰতি আপত্তি থাকিলে বেটিং বা ফিল্ডিং পক্ষই ডিআৰএছৰ সহায়ত আম্পায়াৰৰ সিদ্ধান্তৰ পুনৰীক্ষণ কৰাব পাৰে। পিছে তেনে কৰিবলৈও দুয়ো পক্ষক প্ৰদান কৰা হয় মাত্ৰ দুটাকৈ ডিআৰএছ।

Image result for drs in cricket
ক্ৰিকেটত ডিআৰএছ সংকেত…

কিন্তু যি হ’লেও ক্ৰিকেটৰ বাবে আম্পায়াৰৰ সিদ্ধান্তই সকলো। পূৰ্বৰ নিয়ম সলনি হৈ আধুনিক ক্ৰিকেটত বহু নতুন নীতি-নিয়মৰ সংযোজন ঘটিলেও পূৰ্বে আম্পায়াৰে যি ভূমিকা পালন কৰিছিল, আজিও সেই একেই ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। তেনে ক্ষেত্ৰত ক্ৰিকেটৰ দৰে এক জনপ্ৰিয় আৰু সম্ভ্ৰান্ত খেল নিকা আৰু সুংসগঠিত ভাৱে অনুষ্ঠিত কৰাত আম্পায়াৰসকলৰেই দায়িত্ব অধিক।

Image result for simon taufel
খেলপথাৰত আম্পায়াৰ চাইমন টাউফেল

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ঘৰুৱা ক্ৰিকেটত আম্পায়াৰিং কৰি বহু আম্পায়াৰেই ক্ৰিকেটত জনপ্ৰিয় খেললৈ সলনি কৰাত ভূমিকা গ্ৰহণ কৰি আহিছে। তাৰ ভিতৰত চাইমন টাউফেল, ডিকি বাৰ্ড, ডেভিদ চিফাৰ্ড, ষ্টিভ বাকন’ৰ, শ্ৰীনিৱাস ভেংকটৰাঘৱন, দাৰেল হায়ৰ, আলীম দাৰ অন্যতম। এই সকল সফল আম্পায়াৰ। ক্ৰিকেটত আম্পায়াৰিঙৰ জৰিয়তে এওঁলোকে সৃষ্টি কৰি থৈ গৈছে ইতিহাসৰ। আম্পায়ৰৰো ভুল হ’ব পাৰে। এয়া স্বাভাৱিক। কিন্তু ভুলৰ সংখ্যা কিমান তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে এগৰাকী আম্পায়াৰৰ সফলতা-বিফলতা।

আপুনি পঢ়ি ভাল পাব পৰা বাতৰি